Testament Krzywoustego

0

Nie tylko w Polsce, ale i na Zachodzie państwo w ustroju swoim patriarchalnym, pierwotnym, nie miało żadnej samoistności wobec panującego. Panujący był jedynym przedstawicielem państwa, uważał je jako swoją wyłączną, prywatną, familijną własność. Było więc rzeczą całkiem naturalną, że państwo po śmierci ojca szło do podziału między pozostałych synów, jak każde inne prywatne dziedzictwo.

W ówczesnym prawie spadkowym trzymano się jednak dwóch charakterystycznych zasad. Ten tylko mógł się w dziedzictwie domagać udziału, kto udziałem tym gospodarzyć i zarządzać był w stanie. Dlatego też córki nie otrzymywały żadnego spadku (oprócz posagu w wyprawie), zaś małoletni synowie szli w opiekę braci starszych i dopiero kiedy dorośli, mogli się wydzielenia należnego im dziedzictwa domagać. Uznawano następnie, że spośród pozostałych synów jednemu się pierwszeństwo i największy udział, jako reprezentantowi rodziny, należy. Nie rozstrzygało przy tym starszeństwo i pierworodztwo. Najzdolniejszy, najmężniejszy, najwięcej przez ojca kochany syn dostępował lub dobijał się tego zaszczytu, a każdy ojciec zwykle na łożu śmierci pierwszeństwo naznaczał.

Na tej zasadzie rozpadała się Polska już kilkakrotnie pomiędzy kilku synów królewskich, na tej zasadzie zagarnęli jednak pierwszeństwo i rządy Bolesław Chrobry, Mieczysław II, Bolesław Śmiały i sam Krzywousty, chociaż dwaj z nich starszych od siebie posiadali braci. Rzecz oczywista, że przy tak chwiejnym porządku dziedziczenia, przy żądzy panowania, która się u dziedziców tronu rodziła, objęcie spadku nie obeszło się nigdy bez srogich i krwawych zatargów. Kończyło się zwykle na tym, że ten, który otrzymał w spuściznie pierwszeństwo i największy udział, innych braci i krewniaków siłą się pozbywał i nieubłaganych z nich tworzył dla siebie i dla swego państwa nieprzyjaciół. Smutne te jednak doświadczenia nie były w stanie przełamać zwyczaju zakorzenionego głęboko w umysłach narodu. Żaden z panujących nie ośmielił się zwyczaju tego naruszyć i innego porządku dziedziczenia następcom swoim naznaczyć.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>