Szkoła historyczna lelewelowskiego

0

Jeżeli więc cały pogląd Lelewela nie miał upaść, należało tę sprzeczność koniecznie usunąć. Dokonano tego ku zupełnemu własnemu zadowoleniu, lecz w jaki sposób! Usunięto naród polski i jego przeszłość spod praw ogólnych, którym w rozwoju swoim ulegają inne narody, przyznano mu wyjątkową rolę i posłannictwo w ludzkości i dla tej misji pozwolono mu istnieć bez poszanowania rządu i prawa, bez wojska i podatków. Żądano od innych narodów, ażeby zapoznając własne korzyści i zyski, korzyły się przed wybrańcem. Był to już zupełny obłęd, a jednak obłęd ten w pewnych, prawda że w chorobliwych chwilach, przez które przechodziliśmy ostatnimi czasy, stał się niemal powszechnym, przeniesiony na skrzydła poezji doprowadził do nazwania Polski Chrystusem narodów.

Ostatnie to słowo szkoły lelewelowskiej stało w prostej sprzeczności z pierwszym. Chęć poznania wad i ułomności doprowadziła do własnej apoteozy. Szkoła Naruszewicza patrząc na upadek własnymi oczy pokrywała go tylko milczeniem, szkoła Lelewela uniewinniała go, a całą winę nieszczęścia zwaliła na obcych.

Nie brakło też sprzecznych i zbijających się nawzajem poglądów pomiędzy licznymi uczniami i naśladowcami Lelewela. Znaleźli się nawet tacy, którzy wystąpili wprost przeciw Lelewelowi. Karol Hoffman zerwał przed innymi z całą teorią gmino- władztwa i z koniecznością silnego rządu się liczył, popadł jednakże sam w jednostronność, bo w rozstroju absolutnych rządów Bolesławowskich widział już przyczynę upadku, a na rozwój społeczeństwa żadnej nie zwracał uwagi. Wstępujący w jego ślady Dzieduszycki, Walewski, Morawski nadali temu poglądowi nowy katolicki zakrój, a tłumacząc rozwój Polski przyjęciem chrześcijaństwa, przypisywali jej upadek odstępstwem od katolickich zasad, które osłabiając władzę kościelną, zniweczyło tym samym i świecką. W nową tę formułę wtłaczano znów dzieje nasze z iście Lelewelowskim zapałem.

Bibliografia szkoły historycznej lelewelowskiej rośnie do wielkich rozmiarów. Najwięcej miejsca zajmują w niej dzieła obejmujące w mniej lub więcej krótkim zarysie całość historii polskiej lub jej pewnej gałęzi.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>