Szkoła historyczna lelewelowskiego cz. II

0

Wszystkie więc niemal kierunki naszego dziejowego rozwoju znalazły w szkole lelewelowskiej obszerne, kilkakrotne opracowanie. Obok tych opracowań postawić należy monografie, rozprawy i dzieła poświęcone zbadaniu pewnej szczegółowej kwestii lub przedstawieniu pewnego dziejów naszych ustępu. Nie ma prawie historyka liczącego się do tej szkoły, który by ich nie pozostawił kilku lub kilkunastu. Samymi monografiami odznaczyli się Karol Szajnocha, Antoni Walewski i Kazimierz Jarochowski.

Najważniejsze z nich wymienimy w ciągu naszej pracy przy tych ustępach historii, do których się odnoszą, na tym miejscu ograniczamy się do wyszczególnienia wydań zbiorowych (oprócz wspomnianego już wyżej wydania zbiorowego dzieł Lelewela), które cały szereg monografii jednego autora objęły:

Zdumiewać się też trzeba, jaki to ogrom pracy szkoła lelewe- lowska poświęciła zbadaniu naszej przeszłości, uznać również należy mistrzowskie obrazowanie w Szajnosze, prawdziwą erudycję w Wiszniewskim i Łukaszewiczu, źródłowe wyświecanie stosunków Polski dyplomatycznych w Walewskim jeśli się jednak spytamy, jaki jest dla nas rzeczywisty owoc tego talentu i pracy, to spostrzegamy ze smutkiem, że nieskończone mnóstwo pytań mamy już poruszonych, a rozwiązanych jak mało! Uprzedzenie i brak ścisłej metody badania – powtarzamy raz jeszcze – stanęły szkole lelewelowskiej przeszkodą w zbliżeniu się ku istotnej dziejów naszych prawdzie.

Tymczasem dziejami naszymi zaczęli się coraz więcej zajmować uczeni obcy, nad historią Śląska, Prus i Inflant pracowali Niemcy, nad historią Litwy i Rusi Rosjanie. Jedni i drudzy znaleźli gorliwe poparcie od swoich rządów, mianowicie w wydawnictwie źródeł historycznych, których też liczne ogłosili zbiory. Na podstawie tych zbiorów opierali swe prace i w historii prowincjonalnej rzadko tylko znajdowali w nas współzawodników.

Z dzieł rosyjskich wymienić tu należy oprócz dawniejszej Historii państwa rosyjskiego Mikołaja Karamzina (1765-1826) wydanej w 11 tomach w Petersburgu 1815-24, tłumaczonej na polski przez Buczyńskiego (Warszawa 1824–30), a zawierającej wiele szczegółów do dziejów polskich się odnoszących, nowsze:

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>