Stanowisko Bobrzyńskiego w połowie XIX stulecia

0

Należy tu zauważyć, że w warunkach naukowych II połowy XIX stulecia stanowisko Bobrzyńskiego – pomimo wszystkich niedostatków – oznaczało niewątpliwy postęp, wyrażało mianowicie dążenie do oparcia historycznego sądu na podstawie pewniejszej niż dotychczasowa, do wyzwolenia historii z metafizyki i moralistyki, jaką tak obficie szermowali Kalinka i Szujski, wreszcie do ujęcia dziejów jako prawidłowego procesu rozwojowego. Inni współcześni wybitni historycy poszukiwali tego samego w pozytywistycznej socjologii i histo- riozofii anglosaskiej. Nie oznacza to, oczywiście, aby i Bobrzyński nie sięgał poza zakres niemieckich nauk politycznych i prawnych, wszak również i on adaptował do swej historycznej refleksji pozytywistyczne kategorie socjologiczne, takie, jak np. walka o ‚byt. Najistotniejsze jednak zdaje się nam, że pojmując dzieje jako proces prawidłowy Bobrzyński eliminował ze swego historycznego wykładu czynnik pro- widencjalny. Kategoria „Opatrzności” pojawia się wprawdzie na kartach jego historiografii, lecz nie pełni już tej roli, jaką wyznaczało jej dziejopisarstwo Kalinki czy Szujskiego, a poszukiwane przez historyka prawa dziejowe mają być immanentnymi prawidłowościami rozwoju społecznego, nie zaś istniejącymi poza nim, a determinującymi go niewzruszonymi prawami moralnymi, danymi ludzkości przez Prowidencję. Pod tym względem stanowisko młodego krakowskiego historyka jest analogiczne do tego, jakie niewiele później będą przedstawiali historycy warszawskiego kierunku pozytywistycznego, skądinąd często stający w opozycji w stosunku do poglądów wypowiadanych przez autora Dziejów Polski w zarysie.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>