Późniejsze badania nad ostatnim okresem dziejów Rzeczypospolitej

0

Późniejsze badania nad ostatnim okresem dziejów Rzeczypospolitej, prowadzone przez T. Korzona, W. Smoleńskiego, potem S. Askenazego i wielu innych, ukazały wbrew Bobrzyńskiemu, że proces odrodzenia był głęboki i że tym samym upadek państwa nie był, jak to przedstawiał autor Dziejów Polski w zarysie, dziejową koniecznością, że sprowadziły go nie same tylko czynniki wewnętrzne, że zwłaszcza drugi i trzeci rozbiór w żadnym razie nie mogą być przekonująco interpretowane jako następstwo win i grzechów narodowych, że wypływały one z zaborczości mocarstw i niekorzystnej koniunktury międzynarodowej. Wszystko to jednak nie oznacza, aby krytyczne sądy Bobrzyńskiego o ustroju Rzeczypospolitej oraz rządzących nią kręgach społecznych, mimo wszystkich ewidentnych, ujawnianych jeszcze do dzisiaj przez historyczną naukę przejaskrawień – były bezzasadne. Bobrzyński nie przegrał swej walki, jaką toczył z historycznymi wyobrażeniami niezmiernie odległymi od dziejowej rzeczywistości, chociaż nie wszystkie jego sądy, zwłaszcza te, które padały w polemicznym ferworze, utrzymały się w historiografii, a wiele z nich zostało odrzuconych jeszcze przez współczesnych. Mimo najsurowszych krytyk, jego dziejowa synteza znalazła żywy oddźwięk w szerokich kręgach polskiego społeczeństwa, wpłynęła na dzieje polskiej myśli politycznej i historycznej, znacznie wykraczając poza ramy tej orientacji, z którą związany był autor. I chociaż sukces Bobrzyńskiego nie był pełny, zaś doraźnie – po ukazaniu się pierwszego wydania dzieła – okazał się wręcz nikły, przecież z upływem lat stawał się coraz widoczniejszy.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>