Okresy historii polskiej

0

Rozpoczyna się z tą chwilą, kiedy pewna grupa drobnych ln dów słowiańskich, zamieszkałych nad Odrą i Wisłą, skupiła w jeden naród i państwo polskie. Urządzenie tego państwa by: patriarchalne, bo siła łącząca pojedyncze ludy w jedną całość polegała na wspólności pochodzenia, na węzłach ścisłego pokrewieństwa panujący zaś uważał się za ojca jednej wielkiej rodziny ludów i na podstawie tej rodzicielskiej władzy rozkazywał i rządził, nadawał prawa, zaprowadzał Kościół, organizował społeczeństwo i państwo. Epoka ta państwa polskiego pierwotnego, patriarchalnego, państwa Bolesławów, kończy się w połowie XIII wieku z chwilą, kiedy na Polskę spadły nawały Mongołów.

Napady Mongołów wyniszczywszy i wyludniwszy kraj nad wszelkie pojęcie zmusiły go szukać nowego punktu oparcia do dalszego rozwoju i życia. Sprowadzono kolonistów niemieckich, zaludniono nimi miasta i mnóstwo wsi opustoszałych, a w ten sposób społeczeństwo polskie, niegdyś tak jednolite, rozpadło się teraz na dwa żywioły: polski i niemiecki, z których jeden od drugiego oddzielał się odrębnymi prawami i przywilejami i samodzielnie się rządził. Duchowieństwo polskie nie chciało też żadnemu z nich ulegać, oddzieliło się i utworzyło stan trzeci, o własnych siłach stojący. Panujący nie mógł się już teraz za ojca jednej rodziny uważać, nie mógł w sprawy wewnętrzne każdego z tych trzech stanów się mieszać, zostawił im swobodne ręce, a sam pilnował tylko ich zgody, ażeby do groźnej ze sobą nie wystąpiły walki, i strzegł kraju od nieprzyjaciół zewnętrznych. Taki był ustrój państwa polskiego średniowiecznego zwanego patrymonialnym, które od połowy XIII wieku przetrwało aż do końca XV stulecia.

Z końcem XV wieku, jak w całej Europie, tak samo i w Polsce, wystąpiło nowe dążenie. Różnice pomiędzy stanami zacierały się, żywioł polski zyskał bezwzględną przewagę i dążył do zupełnej jednolitości społeczeństwa. Społeczeństwo to doszło już do wielkiej zamożności i oświaty i pragnęło wzmocnić władzę rządową, ażeby władza ta mogła mu w dalszej pracy przodować i skutecznym poparciem ją potęgować. Złamano średniowieczne przywileje i urządzono państwo nowożytne, tak zwane prawne. Na nieszczęście urządzenie to nie dało się wykończyć. Wydobyły się żywioły nierządu i swawoli, które w XVI wieku złamały i ubezwładniły wszelkie usiłowania dalszej reformy i postępu i popchnęły naród w najstraszniejszy upadek, który się w roku 1773 pierwszym, częściowym rozbiorem kraju zakończył.

Później celę działalności i pracy pozostały te same, ale zmieniły się już znacznie podstawy tej działalności, nowe dla niej nastały warunki. Z dziejów Polski po roku 1773 można by też nowy, czwarty okres porozbiorowy utworzyć, okres dotychczas nie zamknięty, którego obecnie za wcześnie jeszcze oceniać i który – choćby dla tego samego – należało w dziełku niniejszym pominąć.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>