Geografia kierunków polskiego dziejopisarstwa

0

Geografia kierunków polskiego dziejopisarstwa ulegała od pewnego czasu istotnym zmianom.16 Doświadczenia powstania krakowskiego i Wiosny Ludów uodporniły środowiska szlacheckie, a w znacznej mierze także i mieszczańskie w ‚kraju na oddziaływanie ideologii demokratycznej, która w okresie po upadku powstania listopadowego penetrowała silnie w tych sferach społecznych. Wspominaliśmy już, że do przyspieszenia tych procesów i ich nasilenia przyczyniła się atmosfera polityczna po upadku powstania styczniowego, kiedy coraz silniej podnosiły się głosy o konieczności zreorientowania polityki narodowej ku pracy organicznej nad podniesieniem kraju, zrezygnowania z wszelkich zbrojnych porywów niepoległościowych, że ta właśnie ugodowa orientacja polityczna rozwijała się w warunkach zawiedzionych nadziei po klęsce Francji i nowej, niekorzystnej dla sprawy polskiej konstelacji politycznej w Europie w latach siedemdziesiątych ubiegłego stulecia. Reorientacja myśli politycznej, spychająca kierunki demokratyczne coraz wyraźniej do defensywy, miała swoje doniosłe znaczenie dla przemian historycznego myślenia.

Nie co innego, jak właśnie romantyczny i demo kra tyczno-republikański lelewelowski nurt naszego dziejopisarstwa obwiniano więc o przyczynienie się do niedawnych klęsk, zarzucano mu demokratyczne doktrynerstwo, sprowadzanie narodu na manowce błędnej polityki, która nie mogła, w przekonaniu rozczarowanych ugodowców, przynieść narodowi jakichkolwiek korzyści. Nie tylko lelewelizin był teraz uważany za niebezpiecznego przeciwnika święcącej triumfy ideologii burżuazyjno-szlacheckiego kompromisu. W nie mniejszej mierze była nim „historiozofia poetów”, urzekająca jeszcze do niedawna wielu polskich myślicieli ideologia narodowego mesjanizmu, rozwijana w paryskich wykładach Adama Mickiewicza, upostaciowana w figurze Polski – Chrystusa narodów, głosząca wielkość przeznaczeń wybranego narodu, który przez swe cierpienie miałby przynieść wyzwolenie wszystkim uciskanym ludom. W tych warunkach rysowała się potrzeba podjęcia rozrachunku z dotychczasową tradycją polskiej myśli historycznej, rozliczenia się z tymi nurtami refleksji, które stanowiły oręż odrzucanej – jako niebezpieczna i zwodnicza – polityki narodowej, były uzasadnieniem dążeń pozostających – zdaniem ich przeciwników – w zasadniczej niezgodzie z aktualnymi realiami politycznego życia narodu i jego rzeczywistymi interesami.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>